W ostatnim czasie temat poubojowej klasyfikacji tusz wieprzowych zyskał w Polsce na aktualności. Ukazało się szereg artykułów i informacji, często sprzecznych z sobą, które wymagają pewnego usystematyzowania. Rozpatrzmy kolejno najważniejsze kwestie: Jakie urządzenia są najpowszechniej stosowane. W Unii Europejskiej nadal ponad 90% tusz wieprzowych ocenia się poubojowo za pomocą urządzeń optyczno-igłowych. Rozbudzone na początku lat 90-tych nadzieje na upowszechnienie urządzeń ultradźwiękowych nie potwierdziły się. W poniższej tabeli przedstawiłem, jakie urządzenia uzyskały dopuszczenie do stosowania w krajach 15-stki. Jak widać, na ogółem 10 ręcznych urządzeń, 7 to urządzenia optyczno-igłowe dopuszczone do stosowanie we wszystkich 15 krajach Unii, a tylko 3 to urządzenia ultradźwiękowe, dopuszczone do stosowania tylko w 3 krajach. Widać również wyraźnie, że przytaczane wielokrotnie zastrzeżenia co do inwazyjności urządzeń optyczno-igłowych nie miały w ciągu ostatnich 15 lat znaczącego wpływu na ograniczenie ich stosowania. Wszelkie informacje na temat zastrzeżeń higienicznych nie zostały potwierdzone. Urządzenia do klasyfikacji są stosowane w Unii wyłącznie po badaniu weterynaryjnym i nie istnieje niebezpieczeństwo przeniesienia zakażeń, gdyż po porostu sztuki zakwestionowane lub czasowo zatrzymane nie są klasyfikowane. Do tej pory stosowane są np. w większości ubojni w Danii (mimo istnienia na rynku od 1992 roku urządzenia Autofom) roboty klasyfikacyjne KC wykorzystujące po siedem sond igłowych, czyli wykonujące ogółem 7 otworów. Najwyraźniej także zarzuty dotyczące uszkadzania półtusz okazały się nawet w tym przypadku całkowicie nieuzasadnione. Np. firma SFK w ostatnich artykułach sponsorowanym sama potwierdza, że głównym urządzenie sprzedawanym przez nią jest optyczno-igłowy FOM (ponad 90% liczby sprzedanych urządzeń, ponad 1000 instalacji, w tym 300 w Niemczech), a ultradźwiękowe urządzenie Ultra-Fom 300 nie posiada dopuszczenia w żadnym kraju Unii (czynione są dopiero starania o dopuszczenie w Niemczech, ale należy przypomnieć, że w roku 1992 podobnie starano się o dopuszczenie Ultra-Fom 100 i nie zostało ono nigdy przyznane.) Wobec tak wielkiego upowszechnienia urządzeń optyczno-igłowych w Unii Europejskiej, nikt nie rozważa nawet teoretycznie jakiegokolwiek ograniczenia ich stosowania, które wiązałoby się z wymianą wielu tysięcy urządzeń i naraziło Unijny przemysł mięsny na miliardowe (Euro) wydatki. Jakie urządzenia są najdokładniejsze. Przeglądając wyniki badań można zaobserwować, że bez względu na to, czy są to aparaty ręczne czy w pełni automatyczne, urządzenia optyczno-igłowe są nadal, ponad 30 lat od ich wprowadzenia, dokładniejsze od ultradźwiękowych. I tak w Danii, optyczno-igłowe automatyczne urządzenie KC wykazało się w badaniach dokładności błędem 1,70, podczas gdy urządzenie ultradźwiękowe Autofom 1,84. Podobnie w teście we Francji na tym samym materiale nowoczesne, ręczne urządzenie Ultrameater, wykorzystujące ultradźwiękową głowicę obrazową o 96 elementach wykazało się (dla loszek) błędem 2,24, zaś optyczno-igłowy CGM tylko 1,98. Tak więc zwiększanie ilości elementów lub liczby głowic nie decyduje o dokładności. KC o 7 sondach jest dokładniejszy od Auto-Fom'a o 16 głowicach. Aby wyjaśnić, które z urządzeń optyczno-igłowych jest najdokładniejsze, zacytuję artykuł dr T. Blicharskiego o klasyfikacji poubojowej w Unii Europejskiej zamieszczony w nr 3/2003 "Trzody Chlewnej": "Najmniejszym błędem szacowania, równaniem opracowanym na podstawie nowej metodyki, spośród stosowanych urządzeń ręcznych charakteryzuje się aparat igłowy CGM Sydel, dla którego we Francji opracowano równanie (dla loszek) o RSD=1,98, tusze wieprzków oceniane są z nieco mniejszą dokładnością - RSD=2,17. Urządzenie to zostało wdrożone także w Belgii, gdzie błąd szacowania ma wartość RSD=2,08. Jak już wspomniano, urządzenia optyczno-igłowe wykazują dużą dokładność pomiarów, i tak w RFN dla urządzenia FOM błąd szacowania wynosi 2,14, a dla HGP wartość RSD=2,05. W Irlandii stosowane równania mają wartości RSD=2,22 dla urządzenia FOM i dla urządzenia HGP - RSD=2,30. Podobną dokładność uzyskano dla równań regresji dla urządzenia Unifom: w RFN=2,25 a w Danii 2,02." Które urządzenia są najnowocześniejsze. Rozpowszechniany ostatnio pogląd, że urządzenia ultradźwiękowe są najnowocześniejsze, jest błędny. Technika wieloelementowej głowicy ultradźwiękowej została zastosowana już w 1987 roku w urządzeniu Ultrameater i nie jest żadną nowością. Przez 16 lat nie udało się zwiększyć dokładności takiego rozwiązania, ze względu na proste prawa fizyki. Dokładność pomiaru nie może przekraczać długości wykorzystywanej fali dźwiękowej, a ta wynosi przy stosowanych częstotliwościach 2,0 do 3,5 MHz od 1 do 2 mm. Technika ultradźwiękowa nie poradziła sobie także do chwili obecnej z tzw. "problemem splitu", który w badaniach prowadzi do obserwowania tzw. "wartości odstających" (outliers). W rzeczywistości, najnowocześniejsza technika znalazła zastosowanie w najnowszym urządzeniu optyczno-igłowym: CGM firmy Sydel, opracowanym w roku 1992. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych przetworników optyczno-cyfrowych uzyskano rozdzielczość 0,025 mm (ok. 5500 pomiarów na odcinku 14 cm), czyli 20-krotnie wyższą niż dla wcześniejszych urządzeń optyczno-igłowych FOM czy HGP, i 40-50-krotnie wyższą, niż dla urządzeń ultradźwiękowych. Tak więc znana od 30 lat technika optyczno-igłowa, dzięki rozwojowi elektroniki pozwoliła na znaczące zwiększenie dokładności pomiaru. Także wymieniane ostatnio systemy wizyjne, mające być przyszłością klasyfikacji, znane są od 20 lat. Urządzenie SKG I, firmy Breitsameter już w roku 1983 wykorzystywało analizę obrazu do pomiaru grubości słoniny i kształtu tuszy. Niestety, mimo lawinowego, od tego czasu, rozwoju elektroniki nadal nie udało się rozwiązać tak prozaicznych problemów, jak zabrudzenie powierzchni słoniny krwią, czy nierówno przyciętych, zwisających z tuszy fragmentów skóry. Żadne urządzenie wizyjne nie jest stosowane w praktyce klasyfikacji poubojowej tusz wieprzowych. Tak więc żadna z tzw. metod bezinwazyjnych nie dorównuje nadal dokładnością urządzeniom optyczno-igłowym. Jak zapewnić wiarygodność klasyfikacji. Poza dokładnością pomiaru, jako najistotniejsza cecha klasyfikacji w Unii Europejskiej wymieniana jest jej wiarygodność. Jako najlepsze rozwiązanie promowane jest całkowite wyeliminowanie czynnika ludzkiego (operatora). Jest to jednak rozwiązanie tak drogie, że w większości krajów Unii działają tylko pojedyncze instalacje urządzeń Auto-Fom. Wyjątkiem jest Dania, gdzie przeważa optyczno-igłowe, automatyczne KC. Dla zapewnienia wiarygodności większość krajów zaleca tzw. "kontrolę poranną" urządzeń, polegającą na sprawdzeniu odpowiednim blokiem testowym prawidłowości pomiarów. Nie jest to uciążliwość, wynikająca z możliwości rozregulowania urządzeń, lecz wymóg ustawowy, zapewniający wiarygodność klasyfikacji. W przypadku urządzeń optyczno-igłowych możliwe jest ponadto pełne sprawdzenie prawidłowego punktu i kąta pomiaru. Inspektorzy nadzoru nad klasyfikacją w Unii Europejskiej dokonują oględzin tusz wychłodzonych w celu sprawdzenia prawidłowości pomiarów. Z tego względu, dla ręcznych urządzeń ultradźwiękowych, we wszystkich krajach Unii, gdzie są one (lub były) dopuszczone do stosowania, w odpowiednich Decyzjach Komisji (93/445/EEC, 92/557/EEC, 92/469/EEC, 91/358/EEC, 91/88/EEC) znajduje się jednobrzmiący zapis: "...po zakończeniu procedury pomiarowej musi być możliwe zweryfikowanie na półtuszy, że aparat dokonał pomiarów wartości x1, x2 (...) w miejscu zaleconym w Aneksie (...). Odpowiednie znakowanie miejsca pomiaru musi być dokonane w tym samym czasie jak procedura pomiarowa.". Urządzenia nie spełniające tego wymogu nie są dopuszczane do stosowania. Podsumowując, w obecnych dyskusjach, wywołanych ukazaniem się Rozporządzenia o klasyfikacji poubojowej, nie zapominajmy, że zgodnie z zapisem par. 8: "Rozporządzenie traci moc z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej". Od tego momentu zaczną obowiązywać Decyzje, takie jak cytowane powyżej, i ich stosowanie nie będzie podlegało negocjacjom. Dlatego istotna jest dobra orientacja w obecnej sytuacji "15-stki", aby w przyszłości móc dobrze funkcjonować w "25-ce". Tabela 1. Urządzenia do klasyfikacji dopuszczone do stosowania w Unii Europejskiej Kraj A-Fom KC CGM FOM Unifom HGP DS 100 PG 200 Ultra Meater U-Fom 100 US Pork. Rodzaj urządzenia Automatyczne Ręczne Ultr. Optyczno-igłowe Ultradźwiękowe -rok opracowania 1992 1981 1992 1976 1989 1973 1986 1989 1987 1989 1991 Irlandia       X   X           Francja     X           X     Szwecja X         X           Austria (ZP)                       Niemcy X     X X X   X X   X Belgia X X Dania X X   X X             Finlandia           X           Hiszpania X     X   X X         Holandia           X           Portugalia       X   X           Wlk. Brytania       X   X     X X   Grecja       X   X X         Włochy       X     X         Luksemburg           X           Pogrubiono metodę najczęściej wykorzystywaną w danym kraju. Tabela 2. Upowszechnienie (przybl.) ręcznych urządzeń do klasyfikacji w wybranych krajach Unii Europejskiej Kraj CGM FOM Unifom HGP PG 200 Ultra Meater U-Fom 100 US Pork. Rodzaj urządzenia Ręczne Optyczno-igłowe Ultradźwiękowe -rok opracowania 1992 1976 1989 1973 1989 1987 1989 1991 Francja 190         5     Niemcy   300 10 120 20 10   20 Wlk. Brytania   1   2   1 0   RAZEM 642 (95%) 36 (5%)