Opublikowane w dniu 17.07.2003 r. rozporządzenie ministra rolnictwa (Dz. U. 125 poz. 1163) wprowadza nowe ramy prawne dla klasyfikacji ciepłych tusz wieprzowych. Interpretacja tego rozporządzenia i leżących u jego podstaw przepisów Unii Europejskiej bywa często mylna. Intencją ustawodawcy unijnego, tak jak w przypadku innych produktów wspólnego rynku, było ujednolicenie standardów jakościowych tusz wieprzowych w obrębie Unii, głównie do celów statystycznych. Przepisy te w żadnym wypadku nie ograniczają jednak (i nie mogą) wolności obrotu gospodarczego. W żadnym z krajów Unii nie jest regulowany nadrzędnymi przepisami ani sposób zapłaty za tusze, ani sposób wyceny ich szczegółowej wartości handlowej. Ocena mięsności tusz wychłodzonych jest nie tylko rozpowszechniona w Unii Europejskiej, ale wręcz zalecana w sytuacjach konfliktowych. Przykładowo we Francji inspektorzy nadzoru nad klasyfikacją z urzędu OFIVAL dokonują sprawdzenia jakości klasyfikacji tusz ciepłych za pomocą prostych pomiarów liniowych na tuszach wychłodzonych. Przeprowadzone w1999 r. w Polsce badania również potwierdziły, że zastosowanie urządzeń optyczno-igłowych do klasyfikacji tusz wychłodzonych jest nie tylko możliwe i dozwolone, ale także obarczone mniejszym błędem, niż klasyfikacja tusz ciepłych. Pozytywne zdanie na temat klasyfikacji tusz wychłodzonych wyraził już wcześniej Instytut Przemysłu Mięsnego i Tłuszczowego wydając 29.09.1997 r. oficjalne opinie dla urządzenia Fat-O-Meter i CMM, a w 1996 r. dla urządzeń PQM i PLE. Pierwsze urządzenie do klasyfikacji tusz wychłodzonych w Polsce zakupił w 1995 r. zakład M. i M. Duda w Sosnowcu. Było to, stosowane w Niemczech, optyczno-igłowe urządzenie Unifom S89. Szersze upowszechnienie klasyfikacji tusz wychłodzonych w Polsce nastąpiło jednak dopiero rok później, gdy Agencja Rynku Rolnego, stosując się do nowej Polskiej Normy EUROP oraz rozporządzenia ministerstwa rolnictwa, podczas interwencyjnego skupu tusz wieprzowych wymagała ich klasyfikacji, a cenę zakupu uzależniała od klasy tuszy. ARR zalecała wprost chłodniom składowym, działającym na jej rzecz, sprawdzanie mięsności tusz wychłodzonych przed ich przyjęciem. Poparte to było wspomnianą wcześniej pozytywną opinią Instytutu Przemysłu Mięsnego i Tłuszczowego. Szerokie zastosowanie znalazły urządzenia liniowe CMM, PQM i PLE. W tym samym czasie, idąc za przykładem agencji rządowych, kontrolę mięsności przy przyjęciu tusz zaczęły stosować sieci handlowe i zakłady przetwórcze. Pionierem była sieć Makro C&C, stosująca urządzenie CMM. Ogółem, do dzisiaj zastosowanie znalazło, przykładowo, prawie 100 urządzeń CMM. Pojawienie się na rynku polskim w 1999 r. optyczno-igłowego urządzenia CGM francuskiej firmy SYDEL nadało nowy impuls klasyfikacji tusz wychłodzonych. Zakład M. i M. Duda wymienił przestarzałe i awaryjne urządzenia Unifom na oparte na nowoczesnej technice urządzenie CGM. Urządzenia te zakupiły także, do klasyfikacji tusz wychłodzonych, m. in. zakłady Madej &Wróbel, Kania. Również takie zakłady jak Constar, Agryf, Mazury, PMB Białystok, JAF, korzystające z urządzeń CGM do klasyfikacji tusz ciepłych stosują rezerwowe pistolety CGM do weryfikacji wyników na tuszach wychłodzonych w przypadku konfliktów i wątpliwości. Pomocna w tym jest możliwość stosowania urządzenia CGM z zasilaniem bateryjnym, a więc w chłodni czy na samochodzie, bez konieczności wykonywania specjalnej instalacji. Istotne jest, że kupujący tusze wieprzowe, ma prawo nałożyć na sprzedającego określone wymogi jakościowe, zgodne z jego własną oceną, powiązaną z opłacalnością przetworzenia zakupionych tusz. I tak, dla przykładu, przy klasyfikacji tusz wychłodzonych zakład M. i M. Duda stosuje wewnętrzne klasy 0-4, w zasadzie odpowiadające klasom EUROP, oparte na szacowaniu mięsności za pomocą urządzenia optyczno-igłowego CGM. Jednak wewnętrzne rozbiory kontrolne wykazały w tym zakładzie, że tusze o grubości schabu (mierzonej urządzeniem) poniżej 45 mm są mniej wartościowe, w związku z tym klasa dla takich tusz jest obniżana o 1. Ten sposób oceny wartości handlowej tuszy przy zakupie, stosowany od 1995 r., jest powszechnie akceptowany przez dostawców i zawarty w cywilno-prawnych umowach handlowych. Także, przykładowo, zakład Madej & Wróbel wykorzystuje dodatkowe cechy urządzenia CGM, pozwalające na wykrywanie mięsa PSE, do ustalania ceny zakupu tusz wieprzowych. Wskazywane przez urządzenie CGM podejrzenie mięsa wodnistego (bladego) wykorzystywane jest do potrąceń jakościowych od ceny zakupu wadliwych tusz. Działania takie nie mają nic wspólnego z ostatnio wydanym rozporządzeniem. Właściwa jego interpretacja mówi, że jeżeli w rozliczeniach handlowych między partnerami rynku mięsa mają być stosowane klasy SEUROP, to tusze powinny zostać oznaczone taką klasą, i to tylko wówczas klasyfikacji i znakowania należy dokonywać w ciągu 45 minut od kłucia. Rozporządzenie to w żadnym wypadku nie wypowiada się na temat jakiejkolwiek innej klasyfikacji. Taka interpretacja znalazła swój wyraz w stosowaniu przez zakład M. i M. Duda klas 0-4, a przez Makro C&C klas MAKRO (a nie SEUROP). Przeprowadzana obecnie modyfikacja oprogramowania urządzeń CGM i CMM stosowanych do klasyfikacji tusz wychłodzonych wprowadza na wydrukach i wyświetlaczu klasy 012345 (odpowiadające klasom SEUROP). Na życzenie klienta do programu urządzenia lub systemu komputerowego mogą być wprowadzone także inne klasy, i inne kryteria ich nadawania. (Tak jak przykładowo klasy MAKRO, gdzie klasa M odpowiada S, itd., ale klasa O odpowiada połączonym klasom O i P z Rozporządzenia). Dotyczy to także klasyfikacji tusz ciepłych. Idąc za przykładem zakładu M. i M. Duda, ubojnia firmy MRÓZ w Borzęciczkach, korzystająca z urządzenia CGM od 1999 r., stosowała obniżenie klas tusz o grubości schabu mniejszej niż 50 mm. Dzięki odpowiednim zmianom w oprogramowaniu w rozliczeniach klasy oznaczane są liczbowo. Zakład ten wykorzystuje także możliwość wykrywania mięsa PSE urządzeniem CGM do rozliczeń z dostawcami żywca, stosując potrącenia za mięso wadliwe. W mojej opinii, ważnym argumentem na korzyść oceny tusz wychłodzonych jest brak wiarygodności klasyfikacji poubojowej tusz ciepłych w Polsce. Odbiorcy półtusz nie są w stanie w wielu wypadkach zweryfikować, czy półtusza była prawidłowo (lub w ogóle) sklasyfikowana, jeśli nie dokonano zaznaczenia miejsca pomiarowego (jak ma to miejsce w przypadku stosowanych w Polsce urządzeń ultradźwiękowych.) Dla nabywcy półtusz oznacza to, że oprócz stempla klasy naniesionego przez ubojnię, nie ma on żadnego śladu, w którym miejscu (czy prawidłowym) i czy w ogóle dokonano przyłożenia urządzenia do klasyfikacji. Sprawa znakowania punktu pomiarowego w przypadku urządzeń ultradźwiękowych została szczegółowo uregulowana w ustawodawstwie unijnym. Decyzje UE z 1991 r. nr 91/88/EEC, nr 91/358/EEC; z 1992 r. nr 92/557/EEC, nr 92/469/EEC, nr 93/445/EEC, mówią zgodnie: "...po zakończeniu procedury pomiarowej musi być możliwe zweryfikowanie na półtuszy, że aparat dokonał pomiarów wartości x1 i x2 w miejscu zaleconym w Aneksie (...). Odpowiednie znakowanie miejsca pomiaru musi być dokonane w tym samym czasie jak procedura pomiarowa.". Czy odpowiednie zapisy na ten temat znajdą się w przygotowywanej obecnie propozycji Decyzji UE na temat urządzeń do klasyfikacji w Polsce, nie wiadomo. Biorąc jednak pod uwagę, że we wszystkich przypadkach stosowania ręcznych urządzeń ultradźwiękowych w UE taki jednobrzmiący zapis został umieszczony, można uznać, że jest to wysoce prawdopodobne. Należy podkreślić, że wspomniane we wstępie rozporządzenie w par. 8 mówi: "Rozporządzenie traci moc z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej". Wówczas obowiązywać zaczną Decyzje Unii Europejskiej. Można oczekiwać, że upowszechnienie optyczno-igłowych urządzeń do klasyfikacji, które ze swojej zasady działania pozostawiają jednoznaczny ślad miejsca pomiaru, a także wyposażenie (już sprzedanych i oferowanych) urządzeń ultradźwiękowych w znakowanie miejsca pomiarowego zwiększy wiarygodność klasyfikacji poubojowej i zmniejszy nacisk na ponowną ocenę tusz wychłodzonych. Nie zmieni to jednak faktu, że prawo do kontroli jakości zakupywanego towaru nie może zostać odebrane nabywcom surowca do dalszego przetworzenia. Piśmiennictwo Dobrowolski, A. K. Fischer (1994) "Zur Einschätzung des Handelswertes an Schweineschlachtkörpern nach der Kühlung", Mitteilungsblatt der BAFF Kulmbach, 33. (1994), s. 90-98 Branscheid, W.., A. Dobrowolski, K. Fischer, R. Hoereth (1994) "Zur Einschätzung des Handelswertes an Schweineschlachtkörpern nach der Kühlung", Fleischwirtschaft, 74 (11) 1994, s. 1241-1243 Böker, A. (1995) "Handelswert von Schwineschlachtkörpern - Einschätzung nach der Kühlung in der Praxis", Fleischwirtschaft, 75 (5) 1995, s. 646-647 "Wareneinganskontrolle mit Unifom S89K". Broszura SFK-Technology, 1994 Rouxel, G. "Organization of the official classification supervising authorities in France", "International Seminar on Pig Carcass Classification", Lorient, October 3rd-5th 2002 Strzelecki, J., K. Borzuta i D. Lisiak, M. Boruta, "Uni-Fom - nowe uniwersalne urządzenie optyczno-igłowe do szacowania mięsności tusz wieprzowych ciepłych i wychłodzonych" Trzoda Chlewna, 1/99, 1999 s.78-81 Strzelecki , J., K. Borzuta i D. Lisiak, K. Powałowski, "Wyniki oceny liniału elektronicznego CMM do szacowania mięsności tusz wieprzowych", Trzoda Chlewna, 7/98, 1999 s.56-60 Borzuta, K. "Opinia skrócona urządzenia Fat-O-Meater do szacowania mięsności tusz wieprzowych ciepłych i chłodzonych" maszynopis IPMiTł L.dz. DP/158/97 29.09.1997 Borzuta, K. "Opinia skrócona liniały elektronicznego CMM do szacowania mięsności tusz wieprzowych chłodzonych" maszynopis IPMiTł L.dz. DP/159/97 29.09.1997 93/445/EEC: Commission Decision of 12 July 1993 amending Decision 88/234/EEC authorising methods for grading pig carcases in the United Kingdom Official Journal L 208 , 19/08/1993 P. 0036 - 0037. 92/557/EEC: Commission Decision of 19 November 1992 amending Decision 88/234/EEC authorising methods for grading pig carcases in the United Kingdom Official Journal L 358 , 08/12/1992 P. 0022 - 0023. 92/469/EEC: Commission Decision of 2 September 1992 authorising methods for grading pig carcases in Denmark Official Journal L 265 , 11/09/1992 P. 0039 - 0042. 91/358/EEC: Commission Decision of 13 June 1991 authorising methods for grading pig carcases in Denmark Official Journal L 193 , 17/07/1991 p. 0037 91/88/EEC: Commission Decision of 4 February 1991 amending Decision 89/471/EEC authorising methods for grading pig carcases in Germany Official Journal L 049 , 22/02/1991 p. 0030 - 0030.